1963 ఆగస్టు, వాషింగ్టన్‌ నగరం. లక్షలాది ప్రజలు ఒక్క నినాదంతో కదం తొక్కిన వేళ. ఒక్క గొంతుతో పౌరహక్కుల కోసం నినదించిన వేళ. అమెరికా చరిత్రలో, ప్రపంచ పౌరహక్కుల ఉద్యమ చరిత్రలోనే చిరకాలం గుర్తుండిపోÄేలా ‘ఐ హావ్‌ ఏ డ్రీమ్‌’ అంటూ మార్టిన్‌ లూథర్‌కింగ్‌ ఉద్వేగంగా ఉపన్యసించిన సందర్భం. అంతలో నిర్వాహకుడు మైకు ముందుకొచ్చి ‘న్యూయార్కు నుంచి వచ్చిన ఈ యువకుడు ఒక గాయకుడు. ఇతని పేరు ‘బాబ్‌ డిలన్‌’ అంటూ జీన్స్‌, కాటన్‌ షర్టు వేసుకున్న ఒక బక్క పలచని యువకుడిని పరిచయం చేశాడు.

బాబ్‌ డిలన్‌ రాసిన పాటలు ఇప్పటికీ ప్రజాస్వామిక వాదుల హృదయాల్లో, హక్కులకోసం కదను తొక్కుతున్న ప్రజల నినాదాల్లో సజీవంగా ఉన్నాయి. కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం డిలన్‌కి ‘పులిట్జర్‌’ని ప్రకటించి ఆ బహుమతి విలువని ద్విగుణీకృతం చేసింది.

ఆయనతో పాటు ఓ అందమైన అమ్మాయి కూడా మైకు మందుకొచ్చింది. ఆ అమ్మాయి జోన్‌బయాజ్‌. ఆమె అప్పటికే పౌర హక్కుల ఉద్యమంతో చాలా సన్నిహితంగా పనిచేస్తూ అనేక సభల్లో, ప్రదర్శనల్లో గొం తెత్తి అద్భుతంగా పాడుతున్నది. బాబ్‌ డిలన్‌ ఒకసారి గొంతు సవరించుకున్నాడు. ‘ఇప్పుడు నేను పాడబోయే పాట పౌరహక్కుల ఉద్యమ నాయకుడు మెడ్గర్‌ ఎవర్స్‌ ని హత్య చేసిన హంతకుడి గురించి’ అంటూ పాట ఎత్తుకున్నాడు.

‘పొద వెనక నుండి పేలిన బులెట్‌
మెడ్గర్‌ ఎవర్స్‌ రక్తాన్ని రుచి చూసింది.
…అయితే వాడిని నిందించలేము
అతడు వాళ్ళ ఆటలో ఒక పావు మాత్రమే!‘

అట్లా సాగిన పాట, తెల్లవాళ్ళ ఆధిపత్య వ్యవస్థ ఒక పేద తెల్లవాడికి ఎలా అబద్ధాలు చెప్పి మోసం చేస్తుందో, ఎట్లా వాడిలో తప్పుడు చైతన్యాన్ని విషంగా నింపుతోందో అద్భుతంగా విశదీకరించింది. 1941 మే 24 న అమెరికాలోని మిన్నెసోటాలో డలత్‌ పట్టణంలో ఒక సామాన్య మధ్య తరగతి యూదుల కుటుంబంలో రాబర్ట్‌ అలెన్‌ జ్మిర్మేన్‌ (డిలన్‌) పుట్టాడు. చిన్నప్పటి నుంచే సంగీతం పట్ల ముఖ్యంగా ఫోక్‌, కంట్రీ(జానపద సంగీతంలో భిన్న పాయలు)సంగీతం పట్ల మక్కువ పెంచుకున్న రాబర్ట్‌ హై స్కూల్‌ తర్వాత కాలేజీలో చేరినా చదువు మీద మనసు పెట్టలేకపోయాడు. ఫోక్‌ సంగీతంపై అమితమైన ఆసక్తితో రాబర్ట్‌ కాఫీ క్లబ్బుల్లో, ఫోక్‌ సంగీత సర్క్యూట్లలో పాటలుపాడడం ప్రారం భించాడు. అయితే మినియాపాలిస్‌ ఆయన సంగీత తృష్ణని తీర్చలేకపోయింది.

1961 జనవరిలో మంచుపడే ఒక రోజు తన సూట్కేసు సర్దుకుని జేబులో పది డాలర్లతో ఎవరి దగ్గరో లిప్టు తీసుకుని న్యూయార్క్‌ నగరాని కి బయలుదేరాడు. న్యూయార్క్‌ నగరంలోని గ్రీన్‌ విచ్‌ విలేజి చేరుకున్న రాబర్ట్‌ ముందుగా తన పేరు మార్చుకున్నాడు. తనకు ఇష్టమైనకవుల్లో ఒకరైన డిలన్‌ థామస్‌ పేరులోని మొదటి భాగం డిలన్‌ని తన చివరి పేరుగా మార్చుకున్నాడు. బాబ్‌ డిలన్‌గా అవతారమెత్తాడు. బాబ్‌డిలన్‌ చేరుకున్న సమయానికి నూయార్క్‌ గ్రీన్‌విచ్‌ విలేజి ఒక మహాద్భుతమైన ప్రదేశం. ఒక ప్రత్యామ్నాయ సాంస్క­ృతిక కేంద్రం.

అమెరికా ప్రభుత్వం ఎన్ని ఇబ్బందులు పెట్టినా ఎదుర్కొని తన పాటలను ప్రజలకు అంకితం చేసిన నిబద్ధ కవీ, సంగీతకారుడు వూడీ గథ్రీ ఒక ఆస్పత్రిలో చికిత్స పొం దుతుండటంతతో వెళ్ళి కలిశాడు బాబ్‌. అమెరికా సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేస్తున్న సామాజిక రాజకీయ ఉద్యమా లు, పౌరహక్కుల ఉద్యమం, ముఖ్యంగా నల్ల జాతి వాళ్లకు సమానహక్కుల కోసం సాగుతున్న బ్రహ్మాండమైన పోరాటాలు, తెల్లపాలకుల అప్రజాస్వామిక పాలన నూ, వారి యుద్ధోన్మాదాన్ని నిరసిస్తూ ఉవ్వెత్తున ఎగుస్తున్న నిరసన ప్రదర్శన జ్వాలలు, అన్ని అధికార విలువల్నీ, చట్రాల్నీ, వ్యవస్థీకృత ఆధిపత్యాన్నీ ధిక్కరిస్తూ సాంస్క­ృతిక రంగంలో ముందుకొచ్చిన ప్రత్యామ్నాయ, ప్రతికూల సాం స్క­ృతికోద్యమం- బాబ్‌డిలన్‌ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేశాయి.

అప్పటి దాకా తనకు తానుగా ఒకటి రెండు పాటలు మాత్రమే రాసి ఎక్కువగా ఇతరుల పాటలు పాడుతున్న బాబ్‌డిలన్‌ ( ఆయన రాసిన తొలి పాటల్లో ఒకటి వూడీ గథ్రీపై రాసింది) స్వయంగా పాటలు రాయడం ప్రారంభిం చాడు. యుద్ధ వాతావరణాన్ని, పాలకుల మృత్యుదాహాన్ని, సామాన్య ప్రజానీకంలో ఉన్న నిర్లిప్తతనూ వ్యతిరేకిస్తూ డిలన్‌ రాసిన ‘బ్లోయింగ్‌ ఇన్‌ ది విండ్‌’ పాట అమెరికా సంగీత ఆకాశంలో ఒక కొత్త సూర్యుడిలా ప్రజ్వలించింది. అటువంటిదే మరొకటి ‘మాస్టర్స్‌ ఆఫ్‌ వార్‌’. దాని స్వేచ్ఛానుసరణ చూడండి.

యుద్ధోన్మాద పాలకుల్లారా!

తుపాకులని తయారుచేసేది మీరు-
మృత్యువిమానాలని తయారుచేసేది మీరు-
భూతాల్లాంటి బాంబులు తయారు చేసేది మీరు-
గోడలవెనుక దాక్కుంటున్నారా
అందమైన ఆఫీసు డెస్కులవెనుక దాక్కుంటున్నారా
మీకు తెలుసో లేదో
నేను మీ ముసుగులనీ చీల్చి చూడగలను!
మీరిప్పటిదాకా ఏంచేశారు
విధ్వంసం చేయడానికి నిర్మించడం తప్ప

అంటూ పాలకుల యుద్ధోన్మాదాన్ని చీల్చి చెండాడుతూ డిలన్‌ రాసిన పాట వాషింగ్టన్‌ మర ఫిరంగి పేల్చింది. ఆపాటలో చివరగా

‘మీరు చచ్చిపోవాలని కోరుకుంటున్నా-
అతి తొందరగా మీకు చావు రావాలని
యెంతో ఆశపడుతున్నా!
పాలిపోయిన ఒక మధ్యాహ్నం పూట
స్మశానం దాకా నడుస్తా మీ శవపేటికల వెంట!
చూస్తా మృత్యుశయ్య మీదికి
మిమ్మల్ని దించుతుంటే
నిలబడుతా మీ సమాధివద్ద
మీరు చచ్చి పోయిండ్రని ఖరారయ్యేదాక!!’

అని డిలన్‌ రాయడం ఒక గొప్ప నిరసన జ్వాలై ఎగసింది. ఎక్కడ యుద్ధ వ్యతిరేక ప్రదర్శన అయినా, ఏ మారుమూల పౌరహక్కుల కోసం ప్రజలు కదనుతొక్కినా ‘బ్లోయింగ్‌ ఇన్‌ ది విండ్‌’ , ‘మాస్టర్స్‌ ఆఫ్‌వార్‌ ‘పాటలు ప్రజల నాలుకల మీద సామూహికం గా పలికినయి. ‘ఎ హార్డ్‌ రెయిన్‌ ఈజ్‌ గోయింగ్‌ టు ఫాల్‌’ పాట అతని కవిత్వంలోకెల్లా అత్యంత శక్తివంతమైంది. సెప్టెంబర్‌ 1962 లో తలెత్తిన క్యూబా సంక్షోభం, అనాటి సామాజిక స్థితిగతులూ దృష్టిలో పెట్టుకుని రాసిన ఆ పాట సమకాలీనతనూ విశ్వజనీనతనూ సంతరించుకుని మైలురాయిగా నిలిచింది.

అమెరికా ఖండాన్ని కొలంబస్‌ కనుగొన్నప్పటి నుంచి నాలుగు శతాబ్దాలపాటు తెల్లవాళ్ళు నేటివ్‌ అమెరికన్లని ఎంత దారుణంగా ఊచకోత కోశారో, ఎన్ని సంస్క­ృతులని. తెగలని, భాషలని సర్వనాశనం చేశారో చెప్పనలవి కాదు. వారిని గురించి రాస్తూ ‘దేవుడు మా వైవునున్నాడు’ అనే పాటలో ప్రపంచ చరిత్రలో దురాక్రమణలు చేసి, వూచకోతలు కోసిన ‘వాళ్లందరి వైపునా దేవుడున్నాడు’ అంటూ ఎద్దేవా చేస్తాడు డిలన్‌. 1950 అ మధ్య నుండి 1960 ల మధ్య దాకా అమెరికా లో ఫోక్‌ సంగీతం పునరుజ్జీవనం పొంది, ప్రజాస్వామిక ఉద్యమాలకు, యుద్ధవ్యతిరేకోద్యమాలకూ అత్యంత శక్తివంతమైన మాధ్యమైంది. కనెక్టికట్‌ రాష్ట్రంలోని న్యూపోర్ట్‌ పట్టణంలో ప్రతి ఏటా జరిగే ఫోక్‌ ఫెస్టివల్‌ 1962లో బాబ్‌ డిలన్‌ కొత్తగా సుడిగాలై వీచాడు.

ప్రేమ, జీవనవిషాదం, వైఫల్యం, దేశదిమ్మదితనం ఇంకా అనేకానేక అంశా ల మీద డిలన్‌ పాటలు రాశాడు. అయితే కవి అని పిలిపించుకోవడానికి ఇష్టపడలేదు. తానెప్పుడూ గాయకుడు, సంగీతకారుడిగానే అని చెప్పుకునేవాడు. తనని ఒక రాజకీయ కవిగా, గాయకుడిగా అందరూ ముద్ర వేయడం డిలన్‌కు నచ్చలేదు. ఒక ముద్ర అంటూ పడ్డాక అందరూ తన నుంచి ఎప్పుడూ అదే ఆశిస్తారని అట్లా చేయ డం తనకిష్టంలేదని బాహాటంగా చెప్పుకున్నాడు. 1963 డిసెంబర్లో అత్యవసర పౌరహక్కుల కమిటీ డిలన్‌ కు ప్రకటించిన టామ్‌ పేన్‌ అవార్డుని స్వీకరిస్తూ తనపై ఒక నిరసన కవి అనో, వామపక్ష కవి అనో ముద్రలు వేయడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ తీవ్ర అసహనం వ్యక్తం చేశాడు. అందరి ఆగ్రహానికి గురయ్యాడు. తనని ఎంతో చేరదీసి, ప్రేమించి, తన పాటలకెన్నింటికో గొంతునిచ్చిన జోన్‌బయాజ్‌ని దూరం చేసుకున్నాడు.

1965 న్యూపోర్ట్‌ ఫోక్‌ ఫెస్టివల్‌లో ఎలెక్ట్రిక్‌ గిటార్‌ వాయిస్తూ పాడి, ఫోక్‌ సంగీతానికి బద్ధ విరుద్ధమైన శబ్ద కాలుష్యం సృష్టించాడు. అప్పటి దాకా తనకి ఊపిరి పోసి, ఊతాన్నిచ్చిన ఫోక్‌ సంగీతాన్ని, సాంస్క­ృతికోద్యమ మిత్రులనీ వదిలి రాక్‌ సంగీతంలోకి వెళ్ళిపోయాడు. 1966లో ఒక మోటర్‌ సైకిల్‌ ప్రమాదంలో తీవ్రంగా గాయపడి ఏడాదిన్నర పాటు సంగీత ప్రపంచానికి దూరంగా ఉన్నాడు. తర్వాత 1970లో క్రిష్టియన్‌గా పునర్జన్మ ఎత్తానని చెప్పుకుని మత సంబంధమైన పాటలు రాశాడు. మళ్ళీ 1975లో దాదాపు పన్నెండేళ్ళ తర్వాత ‘హరికేన్‌’ అనే ఒక నిరసన గీతాన్ని రాశాడు.

రూబిన్‌ కార్టర్‌ అనే ఒక నల్లజాతి బాక్సింగ్‌ యోధుడిని మూడు హత్య కేసుల్లో ఇరికించిన శ్వేత జాత్యంహకార ప్రభుత్వాన్ని తూర్పారబడుతూ రాసిన ఈ పాట గతంలో ఆయన రాసిన నిరసన గీతాల స్థాయిలో చాలా శక్తివంతమైంది. అనెన్‌ గిన్స్‌ బర్గ్‌, జాక్‌ ఎలియట్‌, మిక్‌ రాన్సన్‌ లాంటి అనే క మంది ప్రత్యామ్నాయ సంస్క­ృతికి చెందిన కవులు,కళాకారులతో డిలన్‌ కలిసి పనిచేశాడు. ఇప్పటికీ కళాకారుడిగా, సంగీతకారుడి గా, కవిగా పాటలు రాస్తున్నాడు, పాడుతున్నాడు, ఈ మధ్యే ‘మోడర్న్‌టైమ్స్‌’ అని డిలన్‌ విడుదల చేసిన పాటల సంకలనం చార్ట్స్‌ లో మొదటి స్థానంలో నిల్చింది.

అయితే అందులో పాడిన చాలా పాటలు ఆయన తొలిరోజుల్లో రాసిన నిరసన గీతాలే కావడం యాదృచ్ఛికం కాదు. ఇప్పటికే కనీసం రెండున్నర లక్షల మంది ఊచకోతకు గురయిన మారణ కాండ ఇరాక్‌లో జరుగుతున్నది. ఇరాన్‌ మీద కూడా యుద్ధం ప్రకటిస్తానని అమెరికా రంకెలు వేస్తున్నది. ఈ సందర్భంలో యుద్ధాన్ని నిరసిస్తూ, యుద్ధోన్మాద పాలకు ల చావు కోరుకుంటూ డిలన్‌ రాసిన పాటలు ఎంతో సమకాలీనంగా ధ్వనిస్తాయి. ఆయన రాసిన పాటలు ఇప్పటికీ ప్రజాస్వామిక వాదు ల హృదయాల్లో, పోరాడుతున్న, నిరసిస్తున్న, హక్కులకోసం, న్యా యం కోసం కదను తొక్కుతూ కవాతు చేస్తున్న ప్రజల నినాదాల్లో సజీవంగా ఉన్నాయి. కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం డిలన్‌కి ప్రతిష్ఠాత్మక పులిట్జర్‌ని బహుకరించి ఆ బహుమతి విలువని ద్విగుణీకృతం చేసింది.

(Courtesy: 14th April 2008 AndhraJyothy)

వాళ్ళు కంటి నిండా నిద్రే పోలేదో
కడుపు నిండా తిండే తినలేదో

చెమట చెమట కూడబెట్టి
నలభయీఇదు తో భాగించి
నీ కోసం పంపిండ్రు.

నడవడానికి కాళ్ళుంటే సరిపోవా
అనుకున్నరు కనకనే

వాళ్ళ రెక్కలు కత్తిరించి
నీకతుకుబెట్టి
ఏడు సముద్రాలు
దాటించిండ్రు

ఆకలి కింత గంజి వున్నా లేకున్నా
కలల్నిండ నిన్ను మాత్రమే
నింపుకోని
వాళ్ళే వత్తులై
వెలుగుతున్రు.  

నువ్వు నాలుగు డాలర్లు పంపితే
కులుకుదామని కాదు

కానీ ప్రేమగా  నోరార పిలువకపోతవా అని
పూట భోజనం కష్టమైనా
ఐయెస్డీ లు చేసి నిన్ను విసిగిస్తరు.

అమెరిక నుండి
మేడిన్ చైనా వింత వస్తువులు
పంపుతావని కాదు కానీ

కనీసం యాడాదికోసారి
ఎవరితోనైన నీ గుర్తులు పంపితే
మురుద్దామనుకున్నరు.

వాళ్ళ వంశోద్ధారకమనే కాదు కానీ
సొంత నెత్తురు కద పాల నవ్వుల్ల చూసుకోని
పత్తికాయలౌదామనుకున్నరు

వాల్ల మీద కన్న
డాలరుమీద ప్రేమ పెరిగిందని  తెల్వక కాదు కానీ

దగ్గరుంటె పేగు సంబంధాన్ని
దినాం చూసుకోవచ్చని
ఉన్నయన్ని యిడిసిపెట్టి
ఎగురుకుంట వచ్చిన్రు.
 

వయసు మీదబడ్డ
నడుములూ మోకాల్లూ
చాకిరీకి కిర్రుమనుకుంట
వడిపెడుతున్నా
చిన్నబుచ్చుకోనోల్లు

‘ వూరోల్ల బుద్దులూ ‘
అని నీ కొనుక్కున్న నాజూకుతనం
గడియ గడియకూ విసుక్కుంటె
గుడ్లల్ల నీళ్ళు తీసుకున్రు.

నువ్వు నీకు వీలున్నప్పుడే
పంజరంల పట్టుకపోయినట్టు
బయటకు తీసుకపోతే

నలుగురెన్నడూ కూడలేని చౌరస్తాలనూ
అడుగుపెట్టి నడవలేని రోడ్లనూ
అఫ్సోసయి చూసి అదే అద్రుష్టమనుకుంట
మొండి రెక్కల్ని పునుకుకున్నరు.అవసరాలు తీరినంక
నువ్వు టిష్యు పేపర్ లెక్క విసిరేసినా

వూల్ల పెంకుటిల్లు ముంగట్నే
పొక్కిలైన వాకిట్ల కూసోని
మల్ల కొడుకెప్పుడొస్తడో నని
ఎదురుచూస్తున్రు. 
 

నీకు నీ పిల్లలకు
అన్ని వసతులు చేసేందుకు
ఇంకా తమ
శరీరంల ఎక్కెడెక్కడ
జాగ వుందో చూసుకుంటున్రు!

తలపై
రెండు నిండు మట్టి కుండలతోఅరచేతుల్లో
ఎగరడానికి సిద్దంగా ఉన్న పక్షి పిల్లలతో

దూది మబ్బుల నీలి నీటి

ఆకాశం తెరలపైన తేలుతూ

పేగు తెంచుకున్న నేల మీద పెంచుకున్న

ఎనలేని ప్రేమలతో
రాలాను …

విమాానం కిటికీల్లోంచి
కింద వంటి మీద
కొత్త కొత్త నగల్తో కొత్త కొత్త వలువలతో
కొంగ్రొత్త చూపుల్తో
నా నగరం…..నా ఆదిమ ప్రేయసి! నాకోసం నిద్ర మాని
‘ఇణ్ణేళ్ళుగా ఏమై పోయావ్ ‘ అంటూ
కోపంతో అలకతో ప్రేమతో
నీరు పొర్లుతున్న చెరువుల కళ్ళతో
నన్నలుముకుంటుందనుకున్నాతెగిపోయిన నా రెక్కల్ని
సుతిమెత్తని చేతులతో నిమిరి
నా బుజాలకు అతికిస్తుందనుకున్నా

నేను మోసుకొచ్చిన వన్నీ
తనివితీరా తడిమి
అతి జాగ్రత్తగా
చీర చెంగులో పొదువుకుంటుందనుకున్నా ఏడేళ్ళ నవ్వుల్నీ
పచ్చి నెత్తుటి కన్నీటి మరకలనీ
కాళ్ళకింద నలిగిపోయిన పసిరెక్కలనీ
వాడిపోయిన కళ్ళనీ

వేలాదిగా రాలిపోయిన పూలరెమ్మలనీ
ఏకబిగిన ఏకరువు పెట్టి ఊపిరాడనీయదనుకున్నా!

నేలకు దిగిన విమానంలా
వంటరిగా దిగాలుగా
నేనునా ప్రేయసి
నాముందునుంచే హడావుడిగా అటూ ఇటూ వెళ్ళిపోయింది

ఉరుకులతో పరుగులతో
నాకు అతి కొత్తైన భాషల చప్పుళ్ళతో
నేను పోల్చుకోలేని ముఖాలు మెరుపులతో
సరసరా జారిపోయిందినా వైపు చూసే తీరిక లేదు
చూసినా గుర్తుపట్టలెదు

అర్ధరాత్రి వర్షపు చీకట్లో పారేసుకున్న
ఉంగరంలా
జరా జరా దొర్లిపోయింది

యుగాలుగా
తన ఎడతెరపి లేని దుక్క బీభత్స ప్రేమ ప్రవాహంలో మునిగిన నన్ను
ఏళ్ళ ఎడబాటు తోనే పూర్తిగా మర్చిపోయింది నా ఊపిరి తేమలోని వెచ్చదనాన్నీ
నా పెదవుల ముద్దులోని ఉప్పదనాన్నీ
నా కౌగలింత లోని చెమట వాసనని
తానెన్నడూ ఎరగనట్టే
ఎడమొఖమై అంజాన్ కొట్టింది

నేనే మనసుండపట్టలేక
గ్యాపకాల సుడిగాలులతో పిలిచినా
రెండు చేతులూ విరగబూసి చాచినా
ఎవరు నువ్వు అన్నట్టుగా
ఎకసక్కెపు చూపుల్ని విసిరిపారేసింది

మట్టి నీటి కుండలు పగిలి
రెక్కలురాని పక్షి ఈకలు చెదిరి
నేల మీద కలలని ఏరుకుంటున్న
నన్ను
దారికడ్డం లెమ్మంటూ
నూకేసి విసవిసా పోయింది

నిలువునా తడిసి ముద్దైన నేను

స్పర్శ మరిచిన
ప్రేయసి తడి లేని చూపులముందు

నాకు నేనే అజ్నబీని!

‘ మల్ల యెప్పుడొస్తవు కొడుకా
యేండ్ల ముచ్చట్లు చెప్పుకొనే
బుద్ది తీరకముందే
బయల్దేరిన
నా చెయ్యిని చేతులల్లకు తీసుకుంది -

గుడ్డి అద్దాల కండ్లెనుక
కుర్వక కుర్వక కుండపోతగ
కురిసిన వానసుంటి
ఆపేక్ష -

‘ నువ్వొచ్చెటాల్లకు నేనుంటనో పోతనో
రక్తముడిగిపోయింది కొడుక -’

యింట్లకు యెప్పుడు చూసిన
దువ్వెనలోలె గిర గిర తిరిగే పిల్లల్లేరు -

యెనుక అర్రలనుండి
యిరాము లేకుండ కొట్టుకునె
మగ్గం యినబడుత లేదు -

యెటూ పోలేక యింట్ల గాలి బీరిపోయినట్టుంది.
‘సూరతుకు బతుక పోయిండు కొడుకు.
యీడ నేసిన బట్టలెవరు తీసికొంటలే .
రెక్కల కష్టమంత యేట్ల పోసినట్టాయె.
దారపు కండెలు గావాలంటెనే
అప్పుల తాడు మెడకు బడె.’

యేండ్ల నుండి సున్నంజాజుల్లేక
పాత మట్టిగోడల యిల్లు
అల్ కబీరు కు తీసుకపోతున్న
బక్కావు లెక్క బొక్కల్డేలింది .

‘ అంత అయిపోయింది బిడ్డ
వయసు పోరగాల్లంత
దేశాలుపట్టి పోయిండ్రు.
యెప్పుడొస్తరో తెల్వదు -
యియ్యల రేపు అనుకుంట
కాటికి కాల్లుజాపుకోనున్నా

‘మీరున్న జాగల మంచిగుంటద కొడుకా ?’
యెంత మంచిగున్నా -

బిడ్డల కోసం పానమిచ్చి
యెప్పుడు గూట్లెకొస్తరోనని
దినామూ రాత్రీ
కండ్లల్ల వొత్తులేసుకొని తల్లడిల్లే
నీ అసుంటి ఆత్మగల్ల తల్లుల్లేరు .

అన్నీవుంటయి గని అవ్వా -
కాయలు గాసిన చేతుల
బర్సుదనంతోటి
మెత్తగ చెంపలు పునికి
‘యాడున్నా సల్లగ బతుకు బిడ్డా’ అని
దీవించే నువ్వు లేవు.

నువ్వెప్పుడూ యింతే .
మనం కలిసినప్పుడల్ల
ఆ పాతకాలపు సందూకను
తీయిస్తవు .

దాన్ని తీసినప్పుడల్ల
పైనున్న దుమ్ము చెదిరిపోయి
మన చిన్నతనం
మాసిపోతుందేమోనని
నాకు ఒకటే రంది.

సందుక మూత
కిర్రుమంటు
తెరుచుకుంటుంటే
‘తిన్నవా బిడ్డా’ అంటూ
వీపు నిమిరే నాయనమ్మ
తొక్కులాట యాదికొస్తది.పల్లె నుండి పట్నందాకా
సర్వీసు బస్సులో ప్రయాణం
చేసిన పేదరికపు
గునకపూలు
ఇంటినిండ పూస్తయి.

రంగు పోయిన
పక్షి ఈకలూ
ఎండి పోయిన
బంతిపూల రిక్కలు
రాలిపోయిన
బంగారుపురుగు రెక్కలూ….

మనం నీటి మీద
దుంకులాడించిన
పెంకాసు ముక్కలూ..

ముదురు రంగులోకి
జీర్ణమవుతున్న
అట్టలు లేని పుస్తకాలూ …

ఎప్పుడో గాని కాలానికి
మత్తడి దుంకే
మన వూరి చెరువును
గుర్తు తెచ్చే

ఒకటో రెండో
సగం చినిగిపోయిన
కరపత్రాలు.

‘అంతా ఐపోయిందిప్పుడు
కాలం ఐపోయింది ‘

ముసలి కాగితం రాలిపడుతున్న
పుస్తకాల్ని ఒకటొకటిగా
బయటకు తీస్తూ అంటవు .

‘ వీటిల్లో ఈ రాతలకింక
కాలం చెల్లిపోయింది

చెరిపేయాలి వీటన్నిటినీ ‘

ఊపిరి పోసిన
ఒక్కో వాక్యం కింద
అరిగిన పెనిసిలుతో
గీసుకున్న గీతలు
అక్కడక్కడా మడుచుకున్న
కమ్మలూ
పక్కన మార్జినులల్ల
రాసుకున్న నోట్సూ …..

సందూక
అడుగు నుంచి
తెరలు తెరలుగా
బాగా పరిచయమున్న
ఒక కొత్త సువాసన
చుట్టుముడుతుంది.

చెంపకానించుకున్నప్పుడు
వెచ్చని వాగు నీటి కింది
గరుకైన ఇసుక
మెత్తదనం ఆపేక్షగా తగుల్తుంది.

‘అత్తా పత్తా లేకుండా
వీడెక్కడ తిరుగుతుండో ‘
పాత కళ్ళద్దాల్లోంచి
తండ్లాడే బాపు
కండ్లల్లో మెదులుతాడు.

కొమ్మల్ని తాకంగానే
జల జలా రాలే
ఒనగాయల్లా
ఒక్కో కాయితం లోనుండీ
గడచిన క్షణాలు
ఉక్కిరి బిక్కిరి చేస్తయి .

‘యెట్ల చెరిపేసుకుంటం ?

అరచేతుల్లో భాగమైన వాటిని….

యెంత యెలిసి పోయినా
యెట్లా పారేసుకుంటం ?

మన తొలియవ్వనాల
రంగుల రంగుల
ఉద్రేకాల్ని?

యెట్లా విడదీస్తాం ?
మన ఇంట్లో ఒక అందమైన
మూలగా అమరిపోయిన
సందూకను …. ‘

గడచిన మనల్ని
మనం మళ్ళీ
అతిజాగ్రత్తగా మడత పెట్టుకుని
సందూకలో
భద్రపర్చుకుందాం.

ఎప్పుడైన
ఏదో పోగొట్టుకున్నట్టు
ఓర్చుకోలేని దుఖము
కలిగినప్పుడు
ఇంట్లో ఈ జాగకాడికొచ్చి
సందూక బుజానికి
తల ఆనించుకుంటే
యెంతో ఊరట !

–నారాయణస్వామి

యిక్కడ వొక చెరువుండేటిదీ
‘యేదీ యిప్పుడు ‘కూలిపోయిన
కట్ట మిద నడుసుకుంటూ
మట్టి బెడ్డలేరుకుంటం.

కాలం కానప్పుడు
కనీసం వొక బురదగుంటలెక్కనయిన వుండేదీ .

కాల్లుజేతులుడిగినా
పొక్కిలయిన వాకిట్ల కూసుండి
వచ్చె పోయెటోల్లను అటకాయించే
ముసలి అవ్వోలుండేది.

యింటి మీద గూనపెంకులల్ల అద్దం ముక్క లెక్క
యెండిన మొగులుకు యాల్లాడుతుండేది -

‘యెట్లా యెగిరెటోల్లం
చెరువున్నప్పుడు
కాలమయి చెరువుల నీల్లున్నప్పుడూ

కప్పలు యిటు అటు గున గున దుంకినప్పుడు

గోజలు మూతిపెట్టి చల్లనీల్లు
మురిపెంగ తాగినప్పుడు

బురద గట్టుమీద గడ్డి పోసలు వంగి
నీల్లను కొసిరి కొసిరి ముద్దు పెట్టుకున్నప్పుడు

చెరువు కొంగుపట్టుకోని
యెట్ల ఉరికెటోల్లం.

యెప్పుడోసారి నాల్గు వానలుపడి
చారెడు నీల్లొస్తె

అత్తగారింటినుంచొచ్చిన
అక్కసుంటి చెరువును

కాగలిచ్చుకోని
యెన్నెన్ని ముచ్చట్లు
చెప్పెటొల్లము .

‘యిప్పుడు యేదీ
చెరువు ఏదిక్కడా

నీల్లు లేవు
బెక బెక కప్పల్లెవు
మునుగుకుంట తేలె
బుడుబుంగలు లేవు .

‘కాలం గాలేదు బిడ్డా
అని గుడ్లల్లనీల్లు తీసుకునే
అవ్వ లేదు.

భీవండికి బతుకపోయినా
బతుకమ్మ పండుక్కు
తల్లిగారింటికొచ్చె
అక్క రాలేదు .

దీపాలు ముట్టియ్యకముందె
వాడకట్టంత మారుమోగె
వుయ్యాల పాటల్లేవు.

‘యేమయింది
చెరువేమయింది
చెరువుకేమయ్యింది ‘

బోర్లేసిన
బతుకమ్మ తపుకు

సర్కారు తుమ్మలల్ల
యిరుక్కపోయిన
నీల్లు లేని తెల్ల మబ్బు

చెరువేమయిందో
యెన్నటికీ చెప్పవు.

కుక్కగొడుగుల్లెక్క
మొలుచుకొచ్చిన
గ్రనైటు కనీలు

చెరువుకేమయిందో
యెప్పుడూ చెప్పవు.

-నారాయణస్వామి

(మా యింటి వెనక మాయమయిన చెరువును తల్చుకుంటూ … )

యిన్నేండ్లుగ
యెన్నడూ వినబడని గొంతు వొకటి
నెర్రెలు బారిన నేలమీద యెగిరి దుంకి
‘ ఇదంత నా నేల
దీని సరిహద్దు గీతల్ని నేను నిర్ణయిస్తా
అని ప్రకటించింది.’ఈ నక్ష మీద
అధికారం మొత్తం నాదే కావాలీ అంటూ
పెద్ద నోరుతో అరిచింది.

‘ యీ బూమి మీద ఇంత నెత్తురు పారుతుంటె
యిన్ని తలకాయలు తెగిపడుతుంటె
చారెడు నేల కోసం యిన్ని గొంతులు పగిలి
గుక్కెడు నీల్ల కోసం యిన్ని గుండెలు యెండి
బుక్కెడు మెతుకుల కోసం యిన్ని బతుకులు మండి
యిన్నేండ్ల నుండి కన్నీరు మున్నీరు అవుతుంటె
యెక్కడున్నవ్ బిడ్డ నువ్వు
యాడికిబోయినవ్ ‘
తల్లి తెలంగాణ కోపంగ అడిగింది.

‘ఓ అవ్వ! నేను మొదట్నుంచి నీవోడినే
యీ నేల గాలీ రాజ్యం అన్నీ నావే
నీకు అసలయిన పాలకుడ్ని నేనే’

‘నా కనుసైగలల్ల
నడవాల్సిన యీ రాజ్యాన్ని
యాభై యేండ్ల నుండి
యికుమతు దెల్సిన దొరలు
నాకు కాకుండ చేసిండ్రు

నన్నే అవుతలకు నూకేసిండ్రు !

మన పండ్లన్నిటిని మెక్కి
బీళ్ళు మనకిచ్చిండ్రు..
వాండ్ల నుండి సొతంత్రం కోసుకొచ్చి
నీకిస్త !
నడుం గట్టు మరోసారి కొట్లాటకు !! ‘

‘ బిడ్డా
నేను పెద్ద దాన్ని పేదదాన్ని
కండ్లు సరిగ్గ కనబడక పోయిన
నిన్ను గుర్తుపట్టిన
చెవులు యినరాకపోయిన
నీ గొంతు నా కెరికె
యీ తల్లి యిన్ని దినాలకు
యాదికొచ్చినాది కొడుకా

గట్లే గానీ
యీ భూమ్మీద
నీదె రాజ్యం కానీ
పరాయోని కంటె
సొంతింటొడు నయమే కద

ఒక్కటడుగుత కొడుకా
నీకు నా దుక్కం తెల్స నా కడుపుకోత తెల్స
యేండ్లనుండి నా రెక్కల కష్టం తెల్స
యెండి పోయిన నా కండ్ల బావులు తెల్స
నా వుసురు తెల్స
ముసురు పట్టిన నా మనసు తెల్స

కానీ కొడుక
అట్లే కానీ

పదిలంగ వుండు కొడుక
గట్టిగ కొట్లాడు
నియ్యతుగ నిలబడు

మన నీళ్ళు మనం తాగి
మన బువ్వ మనం తిని

మన పాట మన మాట
మనం తలెత్తుకుని తిరిగె
మన రాజ్యం తే కొడుక

బిడ్డ
ఒక్క ముచ్చట

నేను పెద్దదాన్నయిన పట్టుదలపోలె
కండ్లు కనబడక పోయిన ద్రుష్టి మందం కాలే
వయసు మీదబడ్డ కొట్లాడె హజం తగ్గలె
పెయ్యంత పుండయిన ప్రశ్నించె వోపిక తగ్గలె

మునుపటికి నీ అసుంటోల్లు మస్తు మంది వచ్చిండ్రు
నా బిడ్డల నోట్ల నా నోట్ల మట్టి గొట్టి
మూటలు గట్టుక పోయిండ్రు

మేము మునుపటిలెక్క
యేమి తెల్వనోల్లం గాదు

యేండ్లుగ దొరల రాజ్యం
పాలల్ల యిసమూ నీల్లల్ల నెత్తురూ కలిపిన
మా బతుకులు
మాకు ఊపిరి తీసుకున్నట్టె కొట్లాట గూడ నేర్పినయి.
నువ్వు మనందరికోసం నిలబడితె పానమిస్తం
గట్టెక్కినంక నీ తొవ్వ నువ్వె జూసుకుని
మా నెత్తుల మీద చేతులు పెడితె
పానంతోటె పాతరేస్తం ! ‘

- నారాయణస్వామి

(తెలంగాణా కోసం ఉద్యమం షురువయినప్పుడు)

‘ లెక్కలేనంత మంది …’ఎన్నాండ్ల సందో ఆపుకున్న దుక్కం
ఒక్క సారి పొర్లుకు రాంగనే
చెంగు నోటికడ్డం పెట్టుకోని
పక్కున పగిలింది -

తంగేడి పూలసుంటోల్లు
‘అంత యీ మూడు నాలుగేండ్లల్లనే
రాలిపోయిండ్రు -
యెవ్వరు ముప్పైయేండ్లు దాటలే …’

నిన్న గాక మొన్న చూసినట్టుంది -
కండ్లల్ల మెదులుతుండ్రు.

‘ పచ్చని చెట్లలెక్క ఉండెటొల్లు.
ఒక్కొక్కలే పీనుగలై వస్తుంటె
కడుపంత తోడినట్టై
పానం కలకలా అన్నది.’

వూర్లల్ల పిలుద్దామన్నా
ఒక్క వయసుపొల్లగాడు
కనబడతలేడు.

‘ సావంగ మిగిలినోల్లు
బతుక పారిపోయిండ్రు.’

యిండ్లన్ని మొండిగోడలైనయి.
కుంటలు బాయిలు ఎండుకపోయినయి.

‘యెంత చెప్పుకున్నా యెతలు దీరయి తమ్మీ ..’

చిన్నప్పట్నుండి
కాల్లల్ల మెసిలినోల్లు
బుద్ది తెలిసినకాడినుంచి
ఎవ్వరికి అన్నాలం చెయ్యనోల్లు

బూడిదకూడ మిగలకుంట పోయిండ్రు.

‘వూర్లన్నీ పాడుబడ్డ బాయిల్లెక్కయినయీ .

కల్సి ఆడుకున్నోల్లంత
యాడికిబోయిన్రో మనసున బట్టక
గాలి
యిండ్ల ముంగట
చెదలుపట్టిన మొగురాలకు
కూలబడ్డది.

వూర్లకు వూర్లే
ఎందుకు చిన్నబోయినయోనని
యెండుకపోయిన కొమ్మలు
యెక్కిల్లు పట్టి యేడుస్తున్నయి.

- నారాయణస్వామి

యేమేమో చెప్తవు.
యెన్నెన్నో చూపిస్తవు.’ యీ అర్ర బాగా ఇరుకై పోయింది
దీన్నిండ ముక్క వాసనొస్తుంది. ‘గోడలకి నిండిన నీటి చెమ్మ
అల్లుక పోయిన పాదుష్టు -

గడ్డి రాలుతున్న పిట్టలొదిలేసిన గూళ్ళు.
‘దీని తూర్పు దర్వాజ మూసుక పోయింది
యింక ఒకటే తొవ్వ బయటకు …’

పచ్చ పచ్చ చెమనులనూ
మెరిసే సిమెంటు అద్దాలనూ
చూయిస్తూ ‘ పా బయటకు ‘ అంటవు -

ఆశపడీ లోభ పడీ
పడమటి తొవ్వలో
నడిచిన కొద్దీ
పచ్చని పచ్చికకింది
పల్లేరుగాయలు కుచ్చుకుంటయి.

యెందుకో యెన్నేండ్లయిన
యీ విశాలమయిన జాగల ఇరుకై
వుక్కిరి బిక్కిరి అయితది నాకు.

రివ్వుమని కొట్టె చల్లగాలిలో
వుబ్బర పోస్తది నాకు.

యెంతనయిన చెప్పు.

మళ్ళా ఆ అర్రలోనే
నాకు వూపిరాడుతది.

మాసిన సున్నం గోడలమీది
యెలిసిపోని జాజు రంగు మీదనే
ఇంకా మనసు గుంజుతది.

యీ అర్ర గోడలే కద
మనకు గోడల్ని కూలగొట్టే
సోయి నిచ్చింది.

యీ అర్ర చెత్తు నీడల్నే కద
మనం గీతల్ని మలిపెయ్యాలని
కొత్త పాటలు పాడినం.

యియ్యాలెందుకో
దర్వాజలు మూసుకపోయినయని
అర్రను పాడు పెడదామంటే
మనసొప్పుత లేదు.

‘యెవ్వరుంటలేరు కదా’
అని యిడిసి పెట్టి పోయినంక
చయిన్ తో నిద్ర పడతలేదు.

తల్ల సుంటి అర్ర
మెత్తని వొడి లోనే
మల్లా మల్లా
తల పెట్టుకు
పండుకోవాలనిపిస్తది.

తలుపులన్ని బార్లా తెరిసి
యెగిరిపోయిన పిట్టలన్నిటిని
లోపలకు పిలవాలని
ఒక్కటే ఆరాటమనిపిస్తది.

(అర్ర అంటే గది అని)

(రాసేటప్పుడు జావెద్ అఖ్తర్ మేరా కమ్రా యాద్ ఆతా హై గుర్తుకు లేదు కానీ యెక్కడో సబ్ కాన్షస్ లో చక్కర్లు కొట్టే వుంటుంది)

– నారాయణ స్వామి

ఇన్నాళ్ళ ఎడబాటు తర్వాత
మనం మళ్ళీ
వంటరిగా కూర్చుని
పాత నోటుబుక్కుల్లోంచి
ఎండి పోయిన ఆకుల్ని
ఒకటొకటిగా బయటకు తీస్తాంశతాబ్దానంతర కరచాలనంలో
డాలర్ గరగరలు
కర్కశంగా తగులుతాయి

పేర్చుకున్న రంగు కాగితాల నుండి
దుఖ్కపు పొరల పెళుసులు
పర్చుకున్న శూన్యంలోకి
రాలిపడుతుంటై

ఇప్పుడు
ఇన్ని యుగాల దూరంలో
మన రెండు వంటరి ప్రపంచాల్లో
దోసిళ్ళ కొద్దీ
గతాన్ని
మళ్ళీ
కలబోసుకోగలమా?

బిగపట్టుకున్న
వెక్కిళ్ళనాపి
ఎగసిపడే
ఎర్రజీరల్నీ
యధేఛ్చగా
విరబూయగలమా!
దుర్భేద్యమైన గాజు గోడల మధ్య నిలబడి
ఎంత దగ్గరగా మాట్లాడుకున్నా
ఒకరి మౌనం ఒకరికి అర్థం కాదు

ఎన్ని ఎడతెగని రాత్రుల చీకటిలో దేవులాడుకున్నా
ఒకరి చూపు ఒకరికి కనబడదు

దుమ్ము పట్టిపోయిన గ్యాపకాల తోటలో
ఒక్క పువ్వునూ పోల్చుకోలేము

మైళ్ళ కొద్దీ
నడిచిన రస్తాలో
ఒక్క గులక రాయినీ
స్వంతం చేసుకోలేం

ఇన్ని యుగాల మన ఆత్మీయత
రెండు కన్నీటి చుక్కలుగానైనా
ఘనీభవించలేదు

ఇంతకూ
ఇన్నేళ్ళ తర్వాత కలుసుకుని
ఏ గాయాల గూర్చి మాట్లాడుకుంటున్నామో
ఏ నెత్తుటి మరకలని తడుముకుంటున్నామో
ఏ కన్నీటి చారికల్ని వెతుక్కుంటున్నామో

డాలర్ గుణింతపు లెక్కల అధికార పొరల మధ్య
ఎప్పటికైనా అస్పష్టంగానైనా
మనకు అర్థం అవుతుందంటావా!

- నారాయణస్వామి